ممکن است در یک قرارداد از شما خواسته شود کفیل شخص دیگری شوید یا در یک پرونده کیفری، دادگاه از متهم بخواهد فردی را بهعنوان کفیل معرفی کند. برای اینکه بدانیم کفالت چیست، باید این دو کاربرد را از هم جدا کنیم.
در حقوق مدنی، کفالت قراردادی است که در آن یک نفر تعهد میکند شخص دیگری را در زمان لازم حاضر کند. در امور کیفری هم قرار کفالت یکی از قرارهای تامین است که برای تضمین حضور متهم در مراحل رسیدگی استفاده میشود.
در ادامه توضیح میدهیم کفیل چه کسی است، کفالت چه انواعی دارد، وجهالکفاله چیست و کفیل چه مسئولیتهایی دارد.
کفالت چیست؟
کفالت یعنی یک شخص قبول کند فرد دیگری را در زمان لازم حاضر کند. به کسی که این مسئولیت را میپذیرد «کفیل» گفته میشود و شخصی که باید حاضر شود «مکفول» نام دارد.
طبق ماده ۷۳۴ قانون مدنی، در عقد کفالت، کفیل در برابر شخص دیگری که «مکفولله» نامیده میشود، تعهد میکند مکفول را حاضر کند. بنابراین، موضوع اصلی کفالت حاضر کردن شخص است، نه پرداخت بدهی او.
برای مثال، اگر شخصی تعهد کند فرد بدهکاری را در زمان مقرر نزد طلبکار حاضر کند، در این رابطه شخص متعهد «کفیل»، بدهکار «مکفول» و طلبکار «مکفولله» است. اگر کفیل نتواند مکفول را طبق شرایط توافقشده حاضر کند، ممکن است بر اساس قانون یا مفاد قرارداد برای او مسئولیت مالی ایجاد شود.
کفالت در امور کیفری هم کاربرد دارد. در این حالت، متهم شخصی را بهعنوان کفیل معرفی میکند و کفیل تعهد میدهد هر زمان حضور متهم برای مرجع قضایی لازم باشد، او را حاضر کند. این نوع کفالت با عنوان قرار کفالت شناخته میشود و قواعد آن با عقد کفالت مدنی تفاوت دارد.

کفیل کیست؟
کفیل کسی است که متعهد میشود شخص دیگری را در زمان و مکان مقرر حاضر کند. در عقد کفالت مدنی، این تعهد در برابر مکفولله ایجاد میشود و طبق ماده ۷۳۴ قانون مدنی، شخصی که احضار فرد ثالث را بر عهده میگیرد «کفیل» نام دارد.
در کفالت سه اصطلاح اصلی وجود دارد:
| اصطلاح | معنی |
| کفیل | شخصی که حاضر کردن فرد دیگری را تعهد میکند |
| مکفول | شخصی که باید حاضر شود |
| مکفولله | کسی که کفیل در برابر او تعهد به احضار مکفول میدهد |
در پروندههای کیفری هم کفیل کسی است که از طرف متهم معرفی میشود و تعهد میکند هر زمان مرجع قضایی حضور متهم را لازم دانست، او را حاضر کند. اگر کفیل شرایط لازم را داشته باشد و کفالت او پذیرفته شود، ممکن است متهم تا ادامه رسیدگی آزاد بماند.
بنابراین، وظیفه اصلی کفیل در هر دو حالت تضمین حضور شخص دیگر است؛ هرچند شرایط و آثار کفالت در حقوق مدنی و امور کیفری با یکدیگر تفاوت دارد.
در این شرایط، دانستن اینکه ابلاغیه چیست و ابلاغ واقعی چه آثاری دارد، به کفیل کمک میکند از زمان شروع مهلت قانونی خود مطلع شود.
انواع کفالت
کفالت در حقوق ایران دو کاربرد اصلی دارد: کفالت مدنی و کفالت کیفری. تفاوت مهم این دو در مبنای قانونی و هدف آنهاست.
کفالت مدنی
کفالت مدنی یک عقد است که بر اساس قانون مدنی شکل میگیرد. در این نوع کفالت، کفیل تعهد میکند شخص ثالث یعنی مکفول را در زمان یا شرایط مقرر نزد مکفولله حاضر کند.
طبق ماده ۷۳۷ قانون مدنی، کفالت از نظر مدت میتواند مطلق یا موقت باشد. در کفالت موقت، مدت باید مشخص باشد؛ اما در کفالت مطلق، مکفولله میتواند هر زمان که بخواهد احضار مکفول را درخواست کند.
کفالت کیفری
کفالت کیفری در جریان رسیدگی به پروندههای کیفری مطرح میشود. در این حالت، پس از صدور قرار کفالت، متهم شخصی را بهعنوان کفیل معرفی میکند تا حضور او را نزد مرجع قضایی تضمین کند.
اگر کفیل پذیرفته شود، باید متهم را هر زمان که لازم باشد حاضر کند. اگر این تعهد انجام نشود، ممکن است مبلغ تعیینشده بهعنوان وجهالکفاله از کفیل دریافت شود.
پس با اینکه هر دو نوع کفالت بر حاضر کردن یک شخص استوار هستند، کفالت مدنی یک قرارداد حقوقی است اما کفالت کیفری برای تضمین حضور متهم در فرایند رسیدگی کیفری استفاده میشود.
کفالت در قانون مدنی
قانون مدنی در مواد ۷۳۴ تا ۷۵۱ درباره کفالت و شرایط آن صحبت کرده است. طبق ماده ۷۳۴، در عقد کفالت، کفیل تعهد میکند شخص دیگری یعنی مکفول را در برابر مکفولله حاضر کند.
برای شکلگیری کفالت، رضایت کفیل و مکفولله لازم است. همچنین لازم نیست کفیل از قطعی بودن حق مکفولله علیه مکفول مطمئن باشد؛ مطرح بودن این حق از طرف مکفولله کافی است.
کفیل باید مکفول را در زمان و مکانی که تعهد کرده حاضر کند. اگر این کار را انجام ندهد، ممکن است طبق قانون یا شرایط قرارداد، مسئولیت مالی برای او ایجاد شود.
کفالت مطلق و موقت
طبق ماده ۷۳۷ قانون مدنی، کفالت میتواند مطلق یا موقت باشد. در کفالت موقت، مدت تعهد باید مشخص شود. در مقابل، در کفالت مطلق، مکفولله میتواند هر زمان که بخواهد حاضر کردن مکفول را از کفیل درخواست کند.
اگر مکفولله بخواهد درخواست حاضر کردن مکفول را بهصورت رسمی به کفیل اعلام کند، میتواند از ارسال اظهارنامه آنلاین استفاده کند.
پایان تعهد کفیل
تعهد کفیل همیشه ادامه پیدا نمیکند. طبق ماده ۷۴۶ قانون مدنی، در بعضی شرایط مسئولیت کفیل پایان پیدا میکند.
مهمترین این موارد عبارتاند از:
- کفیل، مکفول را طبق تعهد خود حاضر کند.
- مکفول در زمان مقرر خودش حاضر شود.
- حقی که کفالت برای آن ایجاد شده از بین برود.
- مکفولله، کفیل را از تعهدش آزاد کند.
- حق مکفولله به شخص دیگری منتقل شود.
- مکفول فوت کند.
اگر کفیل، مکفول را طبق شرایط تعیینشده حاضر کند اما مکفولله او را نپذیرد، کفیل میتواند این موضوع را نزد مرجع صالح اثبات کند.
پس پایان تعهد کفیل فقط به حاضر کردن مکفول محدود نیست و در شرایط دیگری هم ممکن است مسئولیت او تمام شود.
قرار کفالت کیفری چیست؟
در پروندههای کیفری، ممکن است برای اطمینان از حضور متهم در مراحل بعدی رسیدگی، قرار تامین کیفری صادر شود. یکی از این قرارها، قرار کفالت است.
طبق ماده ۲۱۷ قانون آیین دادرسی کیفری، در این حالت متهم باید شخصی را بهعنوان کفیل معرفی کند و برای او مبلغی به نام وجهالکفاله تعیین میشود.
مرجع قضایی بررسی میکند که کفیل توانایی پرداخت این مبلغ را دارد یا نه. اگر کفیل پذیرفته شود، قرار قبولی کفالت صادر میشود و متهم میتواند تا ادامه رسیدگی خارج از بازداشت باشد.
کفیل تعهد میکند هر زمان مرجع قضایی حضور متهم را لازم دانست، او را حاضر کند. اگر متهم بدون عذر موجه حاضر نشود و کفیل هم نتواند او را در مهلت مقرر معرفی کند، ممکن است وجهالکفاله از کفیل دریافت شود.

وجه الکفاله چیست؟
وجه الکفاله مبلغی است که در قرار کفالت تعیین میشود تا حضور متهم تضمین شود. کفیل هنگام قبول کفالت تعهد میکند اگر شرایط قانونی پیش بیاید و نتواند متهم را در زمان مقرر حاضر کند، این مبلغ را بپردازد.
مبلغ وجهالکفاله برای همه پروندهها یکسان نیست و با توجه به شرایط هر پرونده تعیین میشود. طبق ماده ۲۱۹ قانون آیین دادرسی کیفری، این مبلغ نباید از خسارت واردشده به بزهدیده کمتر باشد و وضعیت جبران خسارت یا دیه از طریق بیمه هم میتواند در تعیین آن موثر باشد.
نکته مهم این است که کفیل هنگام قبول کفالت، وجهالکفاله را لزوما همان لحظه پرداخت نمیکند؛ بلکه پرداخت این مبلغ زمانی مطرح میشود که شرایط قانونی وصول آن فراهم شود، برای مثال متهم بدون عذر موجه حاضر نشود و کفیل نیز نتواند او را در مهلت قانونی معرفی کند.
شرایط کفیل در دادگاه
هر کسی نمیتواند در پرونده کیفری بهعنوان کفیل پذیرفته شود. مهمترین شرط این است که مرجع قضایی مطمئن باشد کفیل توانایی پرداخت وجهالکفاله را دارد.
طبق ماده ۲۲۱ قانون آیین دادرسی کیفری، کفالت کسی پذیرفته میشود که توانایی مالی او برای پرداخت وجهالکفاله، به تشخیص بازپرس قابل قبول باشد. به این توانایی مالی، ملائت کفیل گفته میشود.
بهطور کلی، کفیل باید:
- اهلیت قانونی برای قبول این تعهد داشته باشد.
- توانایی مالی متناسب با مبلغ وجهالکفاله داشته باشد.
- بتواند وضعیت مالی خود را برای مرجع قضایی اثبات کند.
- مسئولیتها و آثار قبول کفالت را بپذیرد.
برای بررسی توانایی مالی، ممکن است مدارکی مثل فیش حقوقی، پروانه کسب، سند مالکیت یا مدارک مالی دیگر از کفیل خواسته شود.
البته داشتن یک مدرک خاص بهتنهایی کافی نیست. در نهایت، این مرجع قضایی است که تشخیص میدهد کفیل از نظر مالی شرایط لازم را دارد یا نه.
بنابراین، اصطلاح ملائت کفیل به این معنا نیست که کفیل حتما باید شغل یا مدرک خاصی داشته باشد؛ مسئله اصلی این است که توانایی او برای پرداخت وجهالکفاله، در صورت لزوم، برای مرجع قضایی قابل قبول باشد.
مراحل صدور قرار کفالت
بعد از صدور قرار کفالت، برای پذیرش کفیل و اجرای آن معمولا این مراحل طی میشود:
- صدور قرار کفالت: بازپرس قرار اخذ کفیل را صادر و مبلغ وجهالکفاله را مشخص میکند.
- معرفی کفیل: متهم شخصی را بهعنوان کفیل به مرجع قضایی معرفی میکند.
- بررسی شرایط کفیل: بازپرس توانایی مالی کفیل و شرایط او را بررسی میکند.
- قبول کفالت: اگر کفیل شرایط لازم را داشته باشد، قرار قبولی کفالت صادر و به امضای بازپرس و کفیل میرسد.
- آزادی متهم و ادامه رسیدگی: در صورت نبود مانع قانونی دیگر، متهم میتواند خارج از بازداشت باشد، اما باید هر زمان که بهطور قانونی احضار شد، در مرجع قضایی حاضر شود.
اگر کفیل شرایط لازم را نداشته باشد یا توانایی مالی او تایید نشود، کفالت پذیرفته نمیشود و متهم باید شخص دیگری را بهعنوان کفیل معرفی کند.
کفالت با فیش حقوقی
یکی از راههای معمول برای نشان دادن توانایی مالی کفیل، ارائه فیش حقوقی است. با این حال، داشتن فیش حقوقی شرط الزامی برای کفیل شدن نیست و کفیل لازم نیست حتما کارمند باشد.
طبق ماده ۲۲۱ قانون آیین دادرسی کیفری، ملاک اصلی این است که بازپرس از توانایی مالی کفیل برای پرداخت وجهالکفاله مطمئن باشد. این توانایی میتواند با فیش حقوقی، پروانه کسب یا مدارک مالی و شغلی دیگر ثابت شود.
اداره کل حقوقی قوه قضاییه نیز در نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۵۸۵ اعلام کرده که کفیل میتواند کارمند، غیرکارمند، شاغل یا بازنشسته باشد و تشخیص توانایی مالی او بر عهده مقام قضایی است.
بنابراین، فیش حقوقی فقط یکی از مدارکی است که میتواند برای اثبات توانایی مالی کفیل ارائه شود و داشتن آن بهتنهایی به معنی پذیرش قطعی کفالت نیست.
مسئولیت کفیل چیست؟
مهمترین مسئولیت کفیل در پرونده کیفری این است که متهم را در مواقعی که حضور او برای تحقیقات، دادرسی یا اجرای حکم لازم است، در دسترس مرجع قضایی قرار دهد. این تعهد تا زمانی ادامه دارد که مسئولیت کفیل به یکی از روشهای قانونی پایان پیدا کند.
اگر متهم بهطور قانونی احضار شود و بدون عذر موجه حاضر نشود، موضوع به کفیل اعلام میشود. طبق ماده ۲۳۰ قانون آیین دادرسی کیفری، در صورت ابلاغ واقعی اخطاریه، کفیل یک ماه فرصت دارد متهم را تحویل دهد. اگر در این مدت متهم معرفی نشود، دادستان میتواند دستور وصول وجهالکفاله را صادر کند.
بنابراین، قبول کفالت فقط یک امضای ساده برای آزادی متهم نیست؛ کفیل با پذیرش آن، مسئولیت مالی مشخصی را نیز بر عهده میگیرد. البته صرف غیبت متهم به این معنا نیست که وجهالکفاله بلافاصله از کفیل گرفته میشود و تشریفات قانونی مربوط به احضار، ابلاغ و مهلت معرفی متهم باید رعایت شود.
همچنین وصول وجهالکفاله به این معنی نیست که پرونده متهم تمام شده است و رسیدگی کیفری همچنان ادامه پیدا میکند.
نکته: اگر اخطاریهای درباره تعهدات کفیل در حساب ثنای او ثبت شود، مشاهده ابلاغیه با کد ملی و رمز شخصی به او کمک میکند متن اخطار و تاریخ ابلاغ را بررسی کند.
درباره کفالت سوال حقوقی دارید؟
اگر درباره شرایط کفیل شدن، وجه الکفاله، مسئولیت کفیل یا قرار کفالت سوالی دارید، میتوانید از دستیار حقوقی هوش مصنوعی آداد بپرسید. کافیست سوال یا شرایط خود را توضیح دهید تا پاسخ و راهنمایی حقوقی متناسب با موضوع دریافت کنید.
فرق کفالت با وثیقه
کفالت و وثیقه هر دو برای تضمین حضور متهم در روند رسیدگی کیفری استفاده میشوند، اما نوع تضمین در آنها فرق دارد.
در کفالت، یک شخص بهعنوان کفیل معرفی میشود و تعهد میکند هر زمان لازم باشد، متهم را حاضر کند. توانایی مالی کفیل هم باید برای پرداخت وجهالکفاله مورد تایید مرجع قضایی قرار بگیرد.
اما در وثیقه، بهجای تعهد یک شخص، مال یا تضمین مالی مشخصی مانند وجه نقد، ضمانتنامه بانکی یا مال منقول و غیرمنقول بهعنوان تامین پذیرفته میشود.
| مورد | کفالت | وثیقه |
| نوع تضمین | تعهد شخص کفیل | مال یا تضمین مالی |
| مبلغ | وجهالکفاله | مبلغ وثیقه |
| شخص ثالث | معرفی کفیل لازم است | وثیقه میتواند از سوی متهم یا شخص دیگر تامین شود |
| ملاک پذیرش | احراز توانایی مالی کفیل | پذیرش و ارزش کافی وثیقه |
پس تفاوت اصلی این است که در کفالت، توانایی مالی یک شخص پشتوانه قرار است؛ اما در وثیقه، یک مال یا تضمین مالی مشخص بهعنوان تامین قرار میگیرد.
فرق کفیل و ضامن
کفیل و ضامن هر دو در برابر شخص دیگری تعهد ایجاد میکنند، اما موضوع تعهد آنها متفاوت است.
در کفالت، تعهد اصلی کفیل حاضر کردن شخص دیگری است. در مقابل، در عقد ضمان، موضوع تعهد به دین و بدهی مربوط میشود. به همین دلیل، کفالت را نباید با ضمانت پرداخت بدهی یکی دانست.
به زبان ساده:
- کفیل: متعهد به حاضر کردن شخص است.
- ضامن: تعهد مربوط به دین یا بدهی را بر عهده میگیرد.
تفاوت اصلی این دو در موضوع تعهد است؛ کفالت بر حضور شخص تمرکز دارد، در حالی که ضمان به تعهد مالی و دین مربوط میشود.
اگر کفیل به تعهد خود برای حاضر کردن مکفول عمل نکند، ممکن است طبق قانون برای او مسئولیت مالی ایجاد شود؛ اما این موضوع باعث نمیشود ماهیت کفالت به ضمان تبدیل شود.
جمعبندی
کفالت در حقوق ایران هم در حقوق مدنی و هم در پروندههای کیفری کاربرد دارد. در هر دو حالت، اصل ماجرا این است که کفیل مسئول حاضر کردن شخص دیگری میشود؛ اما شرایط و مسئولیتهای او در کفالت مدنی و کیفری متفاوت است.
در پروندههای کیفری، موضوعاتی مثل توانایی مالی کفیل، مبلغ وجهالکفاله و مسئولیت او در صورت حاضر نشدن متهم اهمیت زیادی دارد. بنابراین بهتر است قبل از قبول کفالت، شرایط آن و میزان مسئولیتی را که بر عهده میگیرید با دقت بررسی کنید.
این مطلب جایگزین مشاوره حقوقی تخصصی نیست.
سوالات متداول
۱. آیا هر کسی میتواند کفیل شود؟
خیر. در پرونده کیفری، کفیل باید شرایط لازم را داشته باشد و توانایی مالی او برای پرداخت وجهالکفاله مورد تایید مقام قضایی قرار بگیرد.
۲. آیا فیش حقوقی الزامی است؟
خیر. فیش حقوقی فقط یکی از مدارکی است که میتواند توانایی مالی کفیل را نشان دهد. مدارک مالی و شغلی دیگر هم ممکن است پذیرفته شوند و تصمیم نهایی با مقام قضایی است.
۳. مبلغ وجهالکفاله چقدر است؟
وجهالکفاله مبلغ ثابتی ندارد و با توجه به شرایط هر پرونده تعیین میشود. طبق ماده ۲۱۹ قانون آیین دادرسی کیفری، این مبلغ نباید از خسارت واردشده به بزهدیده کمتر باشد.
۴. کفیل میتواند انصراف دهد؟
بله، اما صرف اعلام انصراف کافی نیست. کفیل باید متهم را معرفی و تحویل مرجع قضایی کند و سپس درخواست رفع مسئولیت بدهد.

[…] تعهدات کفیل اظهارنامه بفرستید، بهتر است ابتدا بدانید کفالت چیست و کفیل چه تعهداتی […]
[…] به اختلافی درباره تعهدات کفیل باشد، دانستن اینکه کفالت چیست و چه تعهداتی ایجاد میکند، به درک بهتر موضوع پرونده […]
[…] ابلاغیه قضایی صادر شود. در چنین شرایطی، دانستن اینکه کفالت چیست و کفیل چه مسئولیتهایی دارد، به درک بهتر موضوع اختلاف […]