امروزه بسیاری از نرم افزارها به‌جای فروش و نصب روی سیستم مشتری، به‌صورت آنلاین و اشتراکی ارائه می‌شوند.
در این نوع همکاری، نحوه دسترسی به سرویس، مبلغ اشتراک، سطح خدمات، پشتیبانی و وضعیت اطلاعات کاربران اهمیت زیادی دارد. قرارداد SaaS و ارائه خدمات نرم افزاری شرایط دسترسی مشتری به سرویس و تعهدات ارائه‌دهنده را تعیین می‌کند. در ادامه بررسی می‌کنیم قرارداد SaaS چیست، چه بندهایی دارد و باید به چه نکاتی توجه کنیم.
قرارداد SaaS چیست؟
SaaS مخفف Software as a Service و به معنای «نرم افزار به عنوان سرویس» است. در این مدل، مشتری معمولا نرم افزار را خریداری نمی‌کند و نسخه‌ای از آن نیز به او تحویل داده نمی‌شود. در مقابل، برای مدت مشخص به نرم‌افزار دسترسی پیدا می‌کند و می‌تواند از خدمات آن به‌صورت آنلاین استفاده کند.
قرارداد SaaS چارچوب رابطه میان ارائه‌دهنده سرویس و مشتری را مشخص می‌کند. در این قرارداد معمولا تعیین می‌شود مشتری به چه خدماتی دسترسی دارد، هزینه سرویس چگونه پرداخت می‌شود و ارائه‌دهنده در زمینه پشتیبانی و دسترس‌پذیری چه تعهداتی دارد. نحوه نگهداری و حفاظت از اطلاعات مشتری نیز یکی از موضوعات مهم این قرارداد است.
از آنجا که نرم افزار به‌صورت آنلاین در اختیار مشتری قرار می‌گیرد، موضوعاتی مثل سطح خدمات، امنیت و محرمانگی داده‌ها، تمدید سرویس و شرایط پایان دسترسی نیز اهمیت ویژه‌ای دارند.
خدمات قرارداد نرم افزار به عنوان سرویس
خدمات قرارداد SaaS به نوع نرم افزار و توافق طرفین بستگی دارد. این خدمات می‌تواند علاوه بر دسترسی به نرم افزار، شامل پشتیبانی، به‌روزرسانی، نگهداری و تهیه نسخه پشتیبان نیز باشد.
بهتر است در قرارداد دقیقا مشخص شود چه خدماتی به مشتری ارائه می‌شود و کدام خدمات در هزینه اشتراک قرار ندارند و باید جداگانه پرداخت شوند.
قرارداد SaaS چه تفاوتی با خرید نرم‌افزار دارد؟
تفاوت اصلی به نحوه دسترسی مشتری به نرم‌افزار مربوط می‌شود. در مدل SaaS، مشتری معمولا نرم افزار را خریداری نمی‌کند و فقط برای مدت و شرایط مشخص به آن دسترسی دارد. بنابراین بهتر است محدوده دسترسی، تعداد کاربران و محدودیت‌های استفاده در قرارداد تعیین شوند. همچنین حقوق مربوط به نرم افزار و داده‌های مشتری دو موضوع جدا هستند و وضعیت هرکدام باید به‌طور جداگانه مشخص شود.
مهم‌ترین بندهای قرارداد SaaS
قرارداد SaaS باید مشخص کند مشتری دقیقا چه خدماتی دریافت می‌کند و ارائه‌دهنده در برابر آن چه تعهداتی دارد.
| بند قرارداد | موارد مهم |
| موضوع خدمات | نوع سرویس و امکانات |
| نحوه دسترسی | تعداد کاربران و سطح دسترسی |
| مدت و تمدید | مدت و شرایط تمدید |
| مبلغ و پرداخت | هزینه، زمان و روش پرداخت |
| سطح خدمات | دسترس‌پذیری و رسیدگی به اختلال |
| پشتیبانی | نحوه و زمان پاسخ‌گویی |
| امنیت و محرمانگی | حفاظت از اطلاعات محرمانه |
| نرم افزار و داده‌ها | حقوق نرم افزار و وضعیت داده‌های مشتری |
| فسخ و خاتمه | شرایط و آثار پایان قرارداد |
| داده‌ها پس از پایان | دریافت، انتقال یا حذف داده‌ها |
SLA در قرارداد SaaS چیست و چه اهمیتی دارد؟
SLA یا توافق‌نامه سطح خدمات (Service Level Agreement) مشخص می‌کند که سرویس باید با چه سطحی از کیفیت و دسترس‌پذیری به مشتری ارائه شود. در قراردادهای SaaS، این توافق کمک می‌کند تعهدات مربوط به عملکرد و پشتیبانی سرویس به‌صورت دقیق‌تری مشخص شوند.
برای مثال، در SLA می‌توان میزان دسترس‌پذیری سرویس، زمان پاسخ‌گویی به اختلال‌ها، ساعات پشتیبانی، نحوه تهیه نسخه پشتیبان و بازیابی اطلاعات را مشخص کرد. همچنین بهتر است مشخص شود اگر سطح خدمات مورد توافق رعایت نشد، چه اقدامی انجام می‌شود و ارائه‌دهنده چه مسئولیتی خواهد داشت.
SLA ممکن است بخشی از قرارداد SaaS باشد یا در سند جداگانه‌ای تنظیم شود و در هر صورت، مفاد آن باید با قرارداد اصلی هماهنگ باشد.
مالکیت نرم افزار و داده‌ها در قرارداد SaaS
در قرارداد SaaS باید حقوق مربوط به نرم افزار را از حقوق مربوط به داده‌های مشتری جدا کرد. مشتری معمولا با پرداخت هزینه اشتراک، برای مدت مشخص اجازه استفاده از سرویس را به دست می‌آورد. این موضوع به‌خودی‌خود به معنای انتقال حقوق نرم‌افزار یا کدهای آن نیست.
در همین زمینه، ماده ۱ قانون حمایت از حقوق پدیدآورندگان نرم‌افزارهای رایانه‌ای، حقوق نشر، عرضه، اجرا و بهره‌برداری مادی و معنوی نرم‌افزار را برای پدیدآورنده به رسمیت شناخته است.
از طرف دیگر، مشتری ممکن است اطلاعات مختلفی را در سرویس ثبت یا ذخیره کند. بهتر است قرارداد تعیین کند این داده‌ها چگونه نگهداری می‌شوند، چه کسانی به آن‌ها دسترسی دارند و ارائه‌دهنده تا چه حد می‌تواند از آن‌ها استفاده یا آن‌ها را پردازش کند.
این موضوع به‌خصوص زمانی مهم است که سرویس با اطلاعات مشتریان، کارکنان، داده‌های مالی یا سایر اطلاعات مهم کسب‌وکار سروکار دارد.
محرمانگی و امنیت اطلاعات در قرارداد SaaS
ارائه‌دهنده SaaS ممکن است به اطلاعات مهم مشتری دسترسی داشته باشد. به همین دلیل، بهتر است قرارداد مشخص کند چه اطلاعاتی محرمانه محسوب می‌شوند، چه افرادی اجازه دسترسی به آن‌ها را دارند و این اطلاعات برای چه اهدافی قابل استفاده هستند.
موضوع مهم دیگر، امنیت اطلاعات است. قرارداد می‌تواند تعهدات ارائه‌دهنده درباره نگهداری از داده‌ها، کنترل دسترسی، تهیه نسخه پشتیبان و اقدامات لازم در صورت بروز مشکل امنیتی را تعیین کند.
همچنین بهتر است شرایطی که افشای اطلاعات مجاز است، از قبل تعیین شود. برای مثال، زمانی که ارائه اطلاعات به مراجع قانونی ضروری است. به این ترتیب، حدود تعهد ارائه‌دهنده برای حفاظت و افشای اطلاعات روشن‌تر خواهد بود.
پس از پایان قرارداد چه اتفاقی برای داده‌ها می‌افتد؟
با پایان قرارداد SaaS، ممکن است دسترسی مشتری به سرویس قطع شود. به همین دلیل، بهتر است تکلیف داده‌های مشتری از قبل مشخص باشد. قرارداد می‌تواند تعیین کند مشتری تا چه زمانی فرصت دریافت اطلاعات خود را دارد و داده‌ها با چه قالبی در اختیار او قرار می‌گیرند.
اگر انتقال اطلاعات به سرویس دیگری هزینه یا شرایط خاصی دارد، این موارد نیز بهتر است مشخص شوند. همچنین باید روشن باشد داده‌های باقی‌مانده نزد ارائه‌دهنده و نسخه‌های پشتیبان، چه زمانی و با چه شرایطی حذف می‌شوند.
فسخ و خاتمه قرارداد SaaS
قرارداد SaaS ممکن است با پایان مدت، عدم تمدید یا در شرایطی که طرفین از قبل تعیین کرده‌اند، خاتمه پیدا کند. بهتر است موارد فسخ و شرایط استفاده از این حق به‌روشنی تعیین شوند.
برای مثال، عدم پرداخت هزینه اشتراک، نقض تعهدات مهم، نقض محرمانگی یا اختلال‌های جدی و مکرر در سرویس می‌توانند از موارد فسخ باشند. نحوه اعلام فسخ و مهلت رفع نقض نیز بهتر است مشخص شود.
همچنین باید تکلیف قطع دسترسی مشتری، تسویه مبالغ باقی‌مانده و وضعیت داده‌ها پس از پایان قرارداد روشن باشد.
در قرارداد خدمات نرم افزاری به چه نکاتی توجه کنیم؟
- خدمات و امکانات: سرویس شامل چه امکاناتی است؟
- کاربران و دسترسی: چه کسانی و با چه سطحی به سرویس دسترسی دارند؟
- هزینه و تمدید: مبلغ، نحوه پرداخت و شرایط تمدید چیست؟
- خدمات و پشتیبانی: سطح خدمات و نحوه پشتیبانی چگونه است؟
- داده‌های مشتری: اطلاعات چگونه نگهداری و استفاده می‌شوند؟
- امنیت و محرمانگی: چه تعهداتی برای حفاظت از اطلاعات وجود دارد؟
- پایان قرارداد: شرایط پایان همکاری و وضعیت داده‌ها چگونه است؟
مشخص‌کردن این موارد کمک می‌کند خدمات و تعهدات هر یک از طرفین از ابتدا روشن باشد.
تنظیم قرارداد SaaS و خدمات نرم افزاری با آداد
شرایط قرارداد SaaS و خدمات نرم افزاری در هر کسب‌وکار متفاوت است و باید متناسب با نوع سرویس، خدمات مورد توافق و تعهدات طرفین تنظیم شود. آداد، پلتفرم هوش مصنوعی حقوقی، با دریافت اطلاعاتی مثل موضوع قرارداد، مبلغ، مدت و تعهدات طرفین، پیش‌نویس قرارداد را متناسب با شرایط شما آماده می‌کند. متن نهایی نیز قابل ویرایش و دریافت است.
جمع‌بندی
در قرارداد SaaS، مشتری به‌جای خرید نرم افزار، امکان استفاده از آن را طبق شرایط مشخص به دست می‌آورد. به همین دلیل، موضوعاتی مانند محدوده دسترسی، سطح خدمات، پشتیبانی، امنیت و محرمانگی اطلاعات، وضعیت داده‌ها و شرایط پایان همکاری باید به‌روشنی در قرارداد تعیین شوند. هرچه این موارد دقیق‌تر و متناسب با نوع سرویس نوشته شوند، حقوق و تعهدات ارائه‌دهنده و مشتری نیز شفاف‌تر خواهد بود.
سوالات متداول
آیا در قرارداد SaaS نرم‌افزار به مشتری منتقل می‌شود؟
معمولا خیر. مشتری فقط طبق شرایط قرارداد، حق دسترسی و استفاده از سرویس را دارد.
SLA چه ارتباطی با قرارداد SaaS دارد؟
SLA سطح خدماتی مثل دسترس‌پذیری، پشتیبانی و نحوه رسیدگی به اختلال‌ها را مشخص می‌کند.
مالکیت داده‌های مشتری در قرارداد SaaS چگونه مشخص می‌شود؟
قرارداد باید وضعیت داده‌های مشتری و نحوه دسترسی، نگهداری و استفاده از آن‌ها را مشخص کند.
بعد از پایان قرارداد SaaS چه اتفاقی برای داده‌ها می‌افتد؟
بستگی به قرارداد دارد. مهلت دریافت یا انتقال داده‌ها و شرایط حذف آن‌ها باید از قبل مشخص شود.
قرارداد SaaS با قرارداد خدمات نرم افزاری چه تفاوتی دارد؟
قرارداد خدمات نرم افزاری مفهوم گسترده‌تری دارد، اما قرارداد SaaS مشخصا برای دسترسی و استفاده از نرم افزار به‌عنوان سرویس تنظیم می‌شود.
دیدگاه‌ها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. نخستین دیدگاه را شما بنویسید.